Młodzieżową powieść “Lost” rozpoczyna jeden z najlepszych prologów, jakie miałam przyjemność poznać w bieżącym roku. Urzekł mnie fragment: 

“Gdybym wiedziała, że przyjdziesz, nie bałabym się. Rozłożyłabym się wygodnie w fotelu i czekała. Głośne tykanie zegara nie wywoływałoby we mnie nerwowej nuty. Czułabym spokój i podekscytowanie. Wiedziałabym, że zaraz zacznie się coś ważnego - najważniejszego w moim życiu. Gdybym wiedziała, że przyjdziesz, dokładniej próbowałabym zapamiętać siebie. Wsłuchać się w swój głos i skupić się na każdym najmniejszym szczególe. Próbowałabym zachować siebie w pamięci, by kiedyś móc do tego wrócić. Przecież Twoje nadejście miało zmienić mnie już na zawsze. (...) Nawet wiedząc, jak wszystko się skończy, weszłabym do tej rzeki kolejny raz.” 

Powyższy tekst jest skrojony na moją miarę - gorzki, lecz przy tym wciąż uśmiechający rzewnie przez mgiełkę wspomnień, zasnuwającą oczy w kącikach. Przede wszystkim jednak pozostaje na wskroś prawdziwy. Wszak, przeżywając najbardziej istotny moment własnego życia, nigdy nie wie się, że to właśnie ta najsilniej ważka chwila. Coś, co zdeterminuje Cię na wieczność, zakrzywi ścieżkę losu i poprowadzi ku tej, a nie innej drodze. W jednym z dawnych tekstów prywatnych pisałam: zrozumiesz, gdy stracisz. Dziś dodałabym do tego jeszcze inną konstatację - Twoja przeszłość najczęściej ma znaczenie tylko dla Ciebie. Jej bohaterowie, kluczowe postaci może nawet nie pamiętają wszystkiego, co naznaczyło Cię na zawsze. Cenisz cienie minionych dni, ścigasz się z zapomnieniem. Wciąż tkwisz w kiedyś. Właśnie z tego powodu tak ważna jest uważność dla teraz. Udowadnia to zresztą składająca się z emocji powieść Ligii Sobór. “Lost”... stracić, utracić, zgubić lub się zagubić. Coś, kogoś. Siebie - czasem tylko po to, by już nigdy nie pozwolić się komukolwiek odnaleźć... Aż na myśl przychodzi Kartky i wers z jego utworu: “Jestem jak potargana książka, pełna wspomnień i najgorszych chwil.” 

Kiedy kończyły się wakacje poprzedzające mój ostatni rok nauki w szkole podstawowej, odkryłam, że uwielbiam historie kryminalne oraz te, których celem jest wywołanie u odbiorcy nutki niepokoju. To właśnie wówczas, buszując w oddziale biblioteki dedykowanym dzieciom oraz nastolatkom, trafiłam na serię “Gęsia skórka” czy “Szkoła przy cmentarzu”, jakie zresztą darzę sentymentem do dzisiaj. Rozwiązywanie strasznych zagadek i nadprzyrodzonych łamigłówek albo spraw okołoprzestępczych (ulubione brokatowe długopisy znikające z piórnika albo słodycze magicznie emigrujące z przeznaczonej im szafki czy zniknięte pieniądze z Komunii 😉) było dla mnie wtedy niezwykle frapujące i rozpoczęło szybko rozwijającą się w wielu kierunkach literackich przygodę z nałogowym czytelnictwem. Choć miłość do liter ma mój prywatny początek w wierszach Brzechwy, to mroczne książki jako pierwsze pozwoliły mi ćwiczyć intelekt, kojarzenie faktów, rozwijanie wyobraźni (teraz już wiesz, skąd się wzięła ta zwichrowana jaźń, jaka wszędzie wietrzy podstęp i zbrodnie! 😉), tworzenie szalonych scenariuszy rzeczywistości oraz gimnastykę uprawianą przez szare komórki dzień i noc, z uwagą na ostatnie. Myślę, że gdybym w tamtych czasach znalazła na półce tytuł “Na tropie tajemnic. Antologia opowiadań detektywistycznych”, nie posiadałabym się z radości. Oto bowiem zbiór aż 10 angażujących kreatywne myślenie historii, które zapewniają rozrywkę na najwyższym poziomie. Niekiedy bawią, czasem wywołują przyjemny dreszcz, często posiadają istotne przesłanie - przez co każdy odbiorca w wieku lat 9-12 z pewnością znajdzie wśród nich narrację dla siebie. Tak, liczę już sobie znacznie więcej wiosen, a mimo tego spędziłam z owym tomem bardzo miły czas. To jedna z tych propozycji literackich, podczas których czytania uśmiechnie się rodzic, starsze rodzeństwo i dziecko. Uniwersalna - i na równym poziomie, bowiem na 10 opowieści 9 bardzo mi się podobało. Gotowy, by podążyć tropem tajemnic? 

Andrzej Pilipiuk zdobył mocną pozycję na rynku czytelniczym polskiej literatury fantastycznej. Znany z ekscentrycznych poglądów i sposobu bycia, nieodmiennie zaciekawia odbiorców, którzy dają się uwodzić jego niebanalnym stylem pisarskim. Otwarcie nazywa samego siebie „wielkim grafomanem” i jest autorem ponad pięćdziesięciu książek. Szczególną popularność zdobył cykl zbiorów opowiadań o przygodach Jakuba Wędrowycza - „egzorcysty, plugawego degenerata oraz bimbrownika”, będącego mieszkańcem Starego Majdanu koło Wojsławic. Osobnik ten, z racji posiadania nadnaturalnych zdolności, bezbłędnie odczynia uroki, wypędza z ciał złe duchy, eksterminuje upiory, wampiry, utopce, zombie oraz inne istoty rodem z ludowego bestiariusza. Dzień zaczyna zwykle od wypicia szklanki pędzonego bimbru, którego receptura sięga niemal początków ludzkości i jest ściśle strzeżona przez kolejne pokolenia jego rodu. Oczywiście ulubiona rozrywka jest z radością kontynuowana, na ogół w towarzystwie najlepszego przyjaciela i sąsiada Semena Korczaszki. Ten ostatni jest ponad stuletnim Kozakiem, weteranem wojny mandżurskiej oraz pierwszej wojny światowej. Cały czas mocno przywiązany do carskich tradycji, z rozrzewnieniem wspomina cara Mikołaja II oraz swojego druha od kieliszka i innych cielesnych uciech - Griszkę Rasputina. Sam Wędrowycz wykazuje się starannym wykształceniem; wszak ukończył jeszcze za carskich czasów trzy klasy podstawówki, rozwiązując gładko większość problemów przy użyciu tak zwanego chłopskiego rozumu. Ma skłonność do wygłaszania sentencjonalnych myśli, jakie zawsze kłębią się w jego głowie, oczywiście zwłaszcza po odpowiedniej dawce ognistego napoju. Prezentuje filozofię zdroworozsądkową, pozostającą w kontrze do wszelkich intelektualnych mód, szczególnie związanych z ekologią, ideologią gender i nakazów politycznej poprawności. Brzydzi się każdym przejawem nowoczesności - na przykład telewizją. Posiada również piękną kartę kombatancką, gdyż w trakcie niemieckiej okupacji wraz z Semenem działał w owianym otoczonym grozą oddziale partyzanckim kapitana Wypruwacza, prowadząc walkę z siłami Waffen-SS i likwidując zdrajców. Na wzór swoich poprzedników na ziemskim padole, toczy bezpardonową wielopokoleniową wojnę z zamieszkującym za miedzą wrogim rodem Bardaków. Obecnie jego głównym i najbardziej niebezpiecznym przeciwnikiem jest nestor tego klanu - Izydor, z którym ściera się przy każdej okazji, najczęściej w miejscowej gospodzie. Naczelny bohater jest więc postacią mocno nietypową i wielce barwną - tym bardziej, że polotu i blasku jego przygodom dodaje pióro Autora. Opowiadania z jego udziałem przesiąknięte są pure nonsensownym, często abstrakcyjnym humorem. Pisane z wielką swadą i erudycją, działają na wyobraźnię czytelnika a wypowiadane przez Jakuba i Korczaszkę „złote myśli” nadają się niejednokrotnie do zarejestrowania w księdze najbardziej przewrotnych ludowych aforyzmów. Jeśli jesteś gotowy na prawdziwą, a nie filmową, wojsławicką masakrę kosą łańcuchową, zapnij pasy i wyostrz zmysły i umysł, gdyż nikt jeńców brać nie będzie! 

Przed Tobą zestaw 3 zjawiskowo wydanych albumów - Pejzaż, Draperie oraz Ciało człowieka, czyli Malarstwo ikonowe.  

Zdarzają się takie odcienie ciszy, jakie świecą własnym blaskiem. Są takie obrazy, na które się spogląda... I te patrzące na Ciebie. Od tych drugich nie sposób odwrócić wzroku ani wymówić się od ich podziwiania - wiarą, niewiarą, brakiem chwil na kontemplację. Skupiasz na nich źrenice i czujesz, jakby coś lub Ktoś chciało na Ciebie wpłynąć czy spróbować zmusić do kompletnego przewartościowania rzeczywistości. Oto malarstwo ikonowe. Nie tylko sztuka, a światło wpisane w materiał. Naznaczone popiołem do posypania głowy i minutą wydartą codzienności na modlitwę. Złoto, które błyszczy nie dla oczu, lecz dla duszy. To nie jest świat wymyślnej dramaturgii czy póz rodem z teatru. To scena utkana właśnie ze spojrzeń - prześwietlających, nieruchomych, odrobinę surowych. Takich, jakie wydają się znać Twoje najskrytsze sny i bezsłownie przemawiać. To od tego milczenia zaczyna się opowieść, którą chcę Ci dzisiaj przedstawić.  

Ikony przedstawiają historie zupełnie inaczej niż filmy czy książki. Nie przykuwają uwagi nowatorską formą ani techniczną brawurą. Są najczystszą formą przekazywania obecności - niezmienną i stałą, niczym zawieszoną w próżni czasu; trwającą w wieczności. Uczą pokory i spokoju - względem obrazu, przestrzeni i sacrum, coraz częściej nieobecnego w płowiejącej codzienności. Każda ikona to równocześnie dzieło i modlitwa. Jej twórca wcale zaś nie maluje, a... pisze. Po chwili na zadumę, dniu postu, mszy. Żadna z linii nie jest przypadkowa. Złoto nie jest li ozdobą. Wszystko ma znaczenie - bo ikona powstaje dla rzeczy nienazwanych. Duchowych. Patrząc na ikonę, musisz spojrzeć w jej głąb. W światło, które przyjmuje cienie. Nie interpretuje, nie osądza - po prostu jest.  

W miejscu zalanym dziś wszechobecnym szumem, ikona to nieodłączny przewodnik. Cicha latarnia w epoce sztucznych emocji; coś, co trwa. Warto się przy niej zatrzymać i ogrzać w jej świetle. Choćby na chwilę - po to, by przekonać się, co zostanie, jeśli wszystko inne zgaśnie. 

Pięćdziesiąta książka w dorobku literackim to określenie, jakie bezsprzecznie brzmi dumnie. Otóż ten właśnie tytuł albo raczej wzniosłą liczbę Joanna Jax podarowała swojej najnowszej propozycji czytelniczej pod tytułem “Kolor zemsty”. Czy namalowawszy słowami tak wiele barwnych narracji, spośród których większość to powieści historyczne, jest się już trzymającym wypracowanego scenariusza specjalistą w dziedzinie, doskonale zdającym sobie sprawę z tego, jak zafascynować odbiorcę i zyskać jego niepodzielną uwagę? A może raczej po stworzeniu nasuwającej na myśl wyraz podziw ilości fabuł odczuwa się już coś na kształt rutyny lub znużenia, jakie mimochodem czasem wypływa spośród zaczernionych tuszem stronic? Szczerze rzecz ująwszy, byłam niezmiernie ciekawa, czy będę miała okazję pochwalić Pisarkę ponownie - co uczyniłam w minionym roku, kiedy w moje opazurzone dłonie trafiły dwie porywające części cyklu “Czas zapomnienia”. Jaki okazał się finał tego jubileuszowego literackiego spotkania? Zanim rozwikłam zagadkę, lojalnie ostrzegam. Przed Tobą historia, której nie da się odłożyć przed poznaniem zakończenia. Taka, w jakiej bohaterowie toczą pozornie zwyczajne życie, choć tak naprawdę grają jego teatr. Przede wszystkim jednak (prawie) każdy z nich dokonuje wątpliwych moralnie wyborów a wiernie wyznawana przez postaci ideologia niekiedy jeży włos na głowie. “Kolor zemsty” przelewa się na czytającego całą paletą barw - lecz niewątpliwie dominuje szarość. I to ten jej rodzaj przechodzący płynnie i niezauważenie w czerń diabelskiej nocy... Ujawnionej za zasłoną wojny, kiedy na niepokojonych nalotami bombowymi i salwami z karabinów mieszkańców Warszawy opadają li niespokojne koszmary, miast ukojenia odnalezionego wśród ruin przeszłości. Tam, gdzie sam Szatan mówi: “dobranoc” - w samym piekle niepewnej codzienności.

Tego dnia nie zapomnisz nigdy. Miałaś dwanaście lat i byłaś świadkiem tragicznej śmierci swojej starszej siostry. Grupa odurzonych różnymi substancjami nastolatków zwabiła Was nad osiedlowe jezioro. Poszłyście, przecież wszyscy znaliście się od dziecka, bawiąc wśród bloków, w jakich mieszkaliście. Ufałyście im. W pewnym momencie zaczęli grozić, że Cię zgwałcą, jeśli Marika nie wejdzie na lodową taflę. Początkowo stanowczo odmawiała. Myślała, że się wygłupiają, jednak, gdy zaczęli rozpinać Ci spodnie, ruszyła przed siebie. Uszła niedaleko, kiedy nagle rozległ się głośny trzask pękającej powłoki. Błyskawicznie pod nią zniknęła. Wynurzyła się tylko na chwilę, by krzyknąć, zachłysnąć się wodą i pójść na dno. A oni rechotali i patrzyli, niczym na interesujące widowisko. Przewodził im starszy od Ciebie o siedem lat Łukasz Mejer i to on śmiał się najgłośniej. Do dziś widzisz jego twarz, wykrzywioną w grymasie okrutnej i bezmyślnej uciechy.  

„Zamykam oczy i widzę go, jak się śmieje. Aż kuli się z tego śmiechu, bo tak bolą go mięśnie brzucha. A ona znika pod lodową taflą... tonie, krzyczy, zachłystuje się wodą...”    

To wydarzenie całkowicie Cię zmieniło. Z radosnej dziewczyny pozostał tykający zegar zemsty. Od tej chwili Twoim najważniejszym celem stało się dokonanie odwetu - wymierzenie sprawiedliwości prowodyrowi tej strasznej, śmiertelnej zabawy. Sześć lat później opuściłaś Radom i zaczęłaś go poszukiwać. Po maturze wyjechał do Warszawy i wszelki ślad po nim zaginął. Nie udawało Ci się go namierzyć przez dwadzieścia lat, choć dokładałaś wszelkich starań. Całymi godzinami przekopywałaś media społecznościowe i portale właścicieli firm. Każdego dnia wpatrywałaś się w jego zdjęcie i marzyłaś o tym, by w końcu go dopaść. Pomógł Ci Twój przyjaciel Mat. Udało mu się odnaleźć młodszą siostrę Łukasza i tak po nitce do kłębka trafiłaś wreszcie na jego osobę. Wyjaśniło się, dlaczego tak trudno było go namierzyć - zmienił dane i teraz nazywa się Oskar Meyer. Od tego czasu śledzisz każdy jego krok. I czekasz na okazję...  

Ku swojemu przerażeniu, coraz wyraźniej czujesz, jak życiowa pętla zaciska się na Twojej szyi. Zabrnęłaś w ślepą uliczkę i znalazłaś w pułapce, z której nie widzisz możliwości ucieczki. Aż do teraz udawało Ci się jakoś wiązać koniec z końcem, ale obecnie całość rozwarstwia się w rękach. Wszystko zaczęło się, gdy zaszłaś w nieplanowaną ciążę. Byłaś bardzo młoda i zupełnie niegotowa na to co się stało. 

„Od chwili, gdy Zoe zaszła w nieplanowaną ciążę i urodziła Hariego, spędzała sporo czasu na udawaniu, że wszystko jest w porządku, zarówno przed rodziną, jak i przyjaciółmi. Nie była w stanie stawić czoła powadze sytuacji, co pociągało za sobą dramatyczne konsekwencje.” 

Mimo tego, że nie dorosłaś do sytuacji, jaka stała się Twoim udziałem, to i tak okazałaś się znacznie dojrzalsza niż Jaz - ojciec dziecka.  

„Jaz. Didżej supergwiazda z Birmingham, który zawsze wygląda jak dzieciak, choć ma już dwadzieścia osiem lat.” 

To wieczny playboy i nieodpowiedzialny lekkoduch. Gdy dowiedział się, że na świat ma przyjść jego syn, wynajęliście w Wembley obskurny pokoik z kuchnią. Mieszkanie było zapuszczone i nie miało łazienki. Ta znajdowała się w korytarzu - dostępna do ogólnego użytku dla wszystkich mieszkańców budynku, który nieodmiennie wypełniały przykre zapachy kiepskiego jedzenia oraz wilgoci. Pracowałaś wówczas w przedszkolu a Jaz zatrudnił się w jakimś biurze. Było w miarę dobrze - do czasu, aż urodził się Hari. Jako niemowlak był spokojnym dzieckiem, ale oczywiście wymagał ciągłej opieki. Twój chłopak w ogóle się w niej nie udzielał, za to coraz częściej wychodził na piwo z kolegami i wszczynał kłótnie. Za ciągłe spóźnienia wyrzucono go też z pracy. Próbowałaś z nim rozmawiać - bez żadnego skutku. Dodatkowo bolało Cię, że o posiadaniu potomka nie powiadomił nikogo ze swoich bliskich. 

Zirytowani zgiełkiem zewnętrznym, zagubieni w codziennych konsekwencjach popełnionych błędów; próbują poradzić sobie z przetrwaniem każde na własny sposób. Szymon maluje widziane tylko przez siebie obrazy dźwiękami. Dzieli się nimi, choć niechętnie - może pomny tego, że - jeśli tylko odpowiednio się w nie wsłuchać - człowiekiem zawładną wizje. Jakub przestał już tego pragnąć, lecz raczej nie całym sobą - bo chociaż ze wszystkich sił stara się nie pamiętać ostatniej wielkiej miłości, wciąż coś mu o niej przypomina. A poza tym wcale nie jest Jakubem, o czym akurat mówi nawet do zamazanego odbicia - byleby tylko ktoś był jeszcze tego świadom. Dagmara poznała kiedyś prywatnego księcia z bajki, na wieść o jakim mdlała każda niewiasta - starszy, poukładany, przystojny, elokwentny; ze świecą szukać wad i prędzej dałoby się jej wypalić niż je znalazło. Tylko że jego już nie ma, ropuchą raczej się okazał i pewnie dlatego piękna kobieta wciąż nie może się pozbierać, przecierając smętnie blat, który wcale nie jest brudny. Na koniec Ryfka - dziś właśnie Ryfka, odkąd dzięki Babci odkryła, jakie ma pochodzenie i dlaczego tak ubóstwia wszelkie psalmy, zamiast wnikliwie czytać Ewangelię. Od dziecka, niezależnie od miejsca, pogody czy nastroju, toczy w głowie zażarte dysputy z Bogiem, którego niejako uznaje za jedynego spowiednika i przewodnika zarazem - i to mimo tego, że równie chętnie grzeszy myślą, mową, uczynkiem, słowem i zaniedbaniem. Młodych i na odmienny sposób zwichrowanych młodych ludzi łączy - a może raczej łączył, jako że czas jest pojęciem względnym? - pewien dogorywający bar. Najczęściej świecący pustkami, choć Dagmara poleruje kieliszki, Kuba gdzieś na uboczu wpatrzony w przestrzeń, Szymon zastanawia się w jaki utwór złożyć teraźniejszość a Ryfka woła Misia z zaplecza, by raczył obsłużyć jedynego klienta. Jest bowiem jeszcze Michał - towarzysz niedoli wchodzących w dorosłość - ślepy, kiedy trzeba i zawsze plaster na rany, gdy się poprosi o ukojenie. Dlaczego bar to wspólna ostoja tej zgrai i tak niszczeje?