W jaki sposób napisać recenzję powieści Mistrza słów, którego twórczość ukochało się i obdarzyło estymą jeszcze w minionych czasach największej prywatnej literackiej bohemy? Chwilach pierwszych zabaw ze złożonymi z liter halucynacjami, poznawania bezkresu poezji oraz książek otulających artyzmem tak bardzo, że do dziś naznaczających rzeczywistość? Wiele lat wstecz, zanurzywszy się w dziełach Schmitta, jego sztukach i pisemnych rewoltach, prędko przekonałam się o tym, iż tak właśnie składa się niedoścignione wzory, do jakich poziomu dotrzeć nie sposób. Pozostają jednak inspiracją, pewną formą absolutu, w której zanurzenie się zawsze przywodzi na myśl doświadczenie mistyczne. Czytając “Oskara i Panią Różę”, topisz serce; dotykając “Małżeństwa we troje” w uniesieniu unosisz w górę brwi; chcesz być “Marzycielką z Ostendy”, niekiedy “Trucicielką”; w końcu popełniasz “Małe zbrodnie małżeńskie”, licząc, iż nie dopadną Cię “Zazdrośnice”. Oddychasz tekstami, “Tajemnicą Pani Ming”; powietrze składa się z wyrazów materializujących się samoistnie, kiedy jesteś dziełem sztuki i obcujesz z prozą podaną tak zmyślnie oraz światle, że równie dobrze mogącą uchodzić za wiersz. Uwodzącą - pomimo kilkunastu lat rozłąki. Czyż nie to jest jej cel? Rozkochać w sobie; sprawiać, iż zechcesz do niej zawsze wracać, najgoręcej - zupełnie jak z najdalszej, choć potrzebnej podróży?  

“Musiałem zrezygnować z czegoś, co nigdy się nie wydarzyło... Na ogół kończy się z przeszłością, a ja natomiast zrywałem z przyszłością.” 

Sądziłam, że to niemożliwe - a jednak oto Schmitt w formie jeszcze doskonalszej niż zwykle w swoim cyklu “Podróż przez czas”, urzekającego już samą nazwą, prezentuje czytelnikom trzeci tom niezwykłej wyprawy. “Ciemne słońce” to opowieść o niepowtarzalnej, obarczonej klątwą miłości, która trwa od kilku stuleci i nigdy się nie kończy. To narracja o ośmiu tysiącach lat oczekiwania - rzewnych wyrzeczeniach i mającego gorzki smak odrzucenia, okraszona mitologią, historią zataczającą koło, religią oraz... magią. Gawęda nowa, lecz starsza niż świat; majstersztyk absolutny. 

Na wzór rosyjskich carów, opowiadaczem historii o historiach mianowałam się sama. Obiecałam wówczas, że autokratycznemu bajaniu na profilu Thrillerly, poza snuciem halucynacji semantycznych, czarowaniem wizualizacjami oraz promowaniem czytelnictwa poprzez nietypowe przedstawianie tych mniej i bardziej znanych propozycji literackich, przyświecać będzie ważki cel: jednocześnie nigdy nie skrzywdzić żadnej książki nadto subiektywną oceną, jak i nie sprzeniewierzyć się własnym wartościom, oceniając którąkolwiek z nich nieszczerze. Nie bez powodu tusz na lewej ręce głosi: “faithful to her beliefs”. Choć staram się analizować powieści możliwie najbardziej wszechstronnie, biorąc pod uwagę niezliczoną ilość aspektów, faktem pozostaje, że coś, w czym się zakocham, nie musi spodobać się innym czytelnikom. I odwrotnie - mój negatywny odbiór może okazać się szokujący dla pozostałych, którzy będą wychwalać daną propozycję jak tylko się da. Wiesz co? Właśnie z tego powodu uwielbiam to, co robię - i samą sztukę literacką. Ta wielowymiarowość okraszona sposobnością przenoszenia się zarówno w czasie, jak i przestrzeni jest absoltunie wspaniała. Co człowiek, to opinia. Dlaczego o tym piszę? Otóż recenzje “Szkoły żon” oraz “Pensjonatu marzeń”, które Magdalena Witkiewicz niedawno sprezentowała czytelnikom podczas miesiąca miłości w zupełnie nowej szacie graficznej, są skrajnie zróżnicowane. Ciekawostka: w posłowiu pierwszej z powieści sama Autorka zamieszcza informację, że duet ten... albo się kocha, albo nienawidzi. Jak było w moim przypadku? I o czym właściwie traktują te dwie czarujące wizualnie książki? Jakie wnętrze okraszone zostało barwionymi brzegami w stylu ombre (jednorodna, krwista lub miłosna czerwień przechodząca w fiolet) oraz atrakcyjnymi okładkami? Uplasowałam się po środku, dołączyłam do grona chwalących czy zostałam zmuszona do krytyki? 

Co wpływa na kreatywność? Czy byłabym w tej kwestii niekiedy wręcz przesadnie paradna, gdyby nie dziecięce i nastoletnie etapy przeszłości? Nie sądzę. Wystarczy spojrzeć na większość współczesnych nastolatków, którzy pomysłowość zastępują wynikami wyszukiwania z Google, wyrzucanymi w ułamku sekundy jako odpowiedź na najprościej wpisaną komendę czy na przedszkolaków z nosami wiecznie wściubionymi w ekrany telefonów komórkowych, odtwarzających to, co modne (nuda). Jakiekolwiek twórcze działanie dla najmłodszej części społeczeństwa jest w dużej mierze abstrakcją. Na szczęście nie dla całości - pochwalić można chociażby fakt, iż coraz więcej nastolatek w wolnych chwilach oddaje się misji promowania czytelnictwa – pisze recenzje czy nagrywa książkowe rolki. To świetna tendencja, o której podtrzymanie należy zadbać. Aby jednak mieć taką możliwość - trzeba wiedzieć, w jaki sposób to uczynić. Wbrew pozorom nie ma w tym nic trudnego; wystarczy odpowiednia doza chęci, wiedzy oraz umiejętności. Jak zachęcić, a nie zniechęcić do kreatywności? 

Nie sięgnęłabym po pierwszą książkę przed pójściem do zerówki, gdyby w dzieciństwie nie czytali mi Dziadek i Mama - cudowną pierwszą Osobę notorycznie widywałam zresztą z tą czy inną propozycją literacką. Nie poszłabym na pierwszy konkurs humanistyczny, gdyby moją wychowawczynią w podstawówce nie była pełna ciepła Polonistka. Nie stworzyłabym żadnej historii o historii, skrawków poezji czy krótszej i dłuższej prozy, gdyby nie Nauczycielka języka polskiego z gimnazjum. Ta jedna, najważniejsza Osoba, zawsze prowokująca do unikalnej twórczości, zwichrowanej kreatywności, absolutnej niezłomności. Muza, prawdziwy pasjonat; ktoś, kto zdarza się raz na milion. Wiesz, że nie pisałabym w tej chwili do Ciebie, gdyby nie ta najważniejsza Motywacja? Pewnie właśnie wychodziłabym z biura albo zamykała sklep po skończonej zmianie... Nigdy nie stałabym się tym, kim jestem, gdyby nie... No właśnie. Klucz do sukcesu jest prosty: właściwe miejsce, odpowiedni czas, jednak przede wszystkim - ludzie. Jednym z nich możesz być kiedyś dla kogoś Ty sam. Jak? 

Słowo „matka” na ogół budzi w synach ciepłe uczucia i nostalgiczne wspomnienia. Czasami jednak jest inaczej – u niektórych wywołuje strach, a nawet nienawiść. Istnieją bowiem rodzicielki, które zasługują tylko na krótkie, lecz treściwe określenie: „toksyczne”. Taka kobieta, zamiast wychować swojego potomka na silnego, zdolnego do samodzielnej egzystencji mężczyznę, skupia wszystkie swoje wysiłki na niszczeniu jego osobowości i skrajnym uzależnianiu od siebie. Traktuje go nie jak podlegające jej opiece dziecko, ale bardziej jako partnera, któremu będzie towarzyszyć na całej drodze życia - oczywiście tak długo, jak biologia na to pozwoli. Psychiatrzy wskazują pewne modus operandi takiej niewiasty. Na ogół zaczyna od ciągłego podważania roli ojca, wyśmiewając go w obecności chłopca, drwiąc także z innych przedstawicieli męskiego rodu. W ten sposób powoduje, iż wykształca się w nim przekonanie, że płeć, jaką reprezentuje, jest „do niczego” i stanowi bardziej powód do wstydu niż dumy. Jednocześnie rodzi w nim poczucie, że jej pragnienia i chęci są identyczne z tymi, jaki odczuwa on sam, pozbawiając własnego światopoglądu i niezależności myśli. Dąży przy tym do bycia w centrum zainteresowania syna, skupiając jego uwagę tylko na sobie i swoich przeżyciach oraz ciągle znajdując się w pobliżu. W ten sposób powstaje toksyczna relacja, w której potomek traci całkowicie swoją odrębność, stając się cieniem matki, przekonanym, że jego byt zależy tylko i wyłącznie od jej obecności, wsparcia oraz umiejętności. Oczywiście w owym układzie istnienie innej kobiety jest wykluczone, więc mężczyzna wychowany w takich warunkach nie ma szans na stworzenie związku. Pozostaje mu towarzyszenie swojej rodzicielce, którą z jednej strony kocha, a z drugiej się obawia i nienawidzi. Istny zaklęty krąg, z jakiego nie ma jak się wyrwać. 

Romanowowie w końcu znowu będą razem.  

Długo zastanawiałam się, jak rozpocząć historię o najlepiej skonstruowanej propozycji literackiej, jaką miałam okazję poznać w życiu. W dodatku przedstawiającej tak ważką dla mnie tematykę. Czytanej powoli, uważnie, z szacunkiem. Kres rozważaniom przyniosło powyższe zdanie; przysłowiowa kropka nad i, zamykająca ostatni akt sztuki teatralnej stworzonej przez Montefiore. Tak jak jego dzieło nie jest bowiem zwyczajną książką, a artem podzielonym na sceny, tak Romanowowie nigdy nie zaliczali się do ordynaryjnych osób. Dopiero w 2015 roku, a więc niemalże wiek po najmroczniejszym wydarzeniu ogólnoświatowej przeszłości, czyli bestialskiej egzekucji osiemnastu członków rodziny carskiej, zostało wznowione śledztwo, pozwalające rozliczyć ten przerażający rozdział dawności i oddać należną cześć zmarłym, próbując złożyć ich kości obok siebie. Nigdy nierozdzieleni za życia, do jednakiej jedności mieli prawo po okrutnej śmierci. Romanowowie w końcu znowu będą razem. A ja, samomianowany opowiadacz historii o historiach, przybliżę Ci kolejną z nich. Tą z dziejami wieków w tle, a jednak zawsze, po pierwsze, na wieczność i przede wszystkim – o ludziach. Bo o nich traktuje pełnowartościowo wielowymiarowa, każdopłaszczyznowo kompletna kronika Montefiore. 

O koronowanych wbrew woli i przyjmujących czapkę Monomacha z obowiązku. Przyuczanych do roli władcy od urodzenia oraz noszących klejnoty jak brzemię. Odbierających je poprzednikom; zaślepionych żądzą. Rządzących jak ślepcy lub wizjonerzy. Wyprzedzających epokę albo cofających się o dwie. Wypełniających wysłannictwo Boże czy kalających Cerkiew. Pretendujących i pretendowanych. Przeklętych i przeklinających. Kochających, nienawidzących, tworzących, rujnujących... zdradzonych o świcie. Sprzeniewierzonych, kiedy los Romanowów zatoczył przerażające koło - na carze Michale I się zacząwszy a Michale II skończywszy. Oto historia dynastii, której burzliwe losy przeżyły ją samą, czyniąc nieśmiertelną. Ku przestrodze, podziwowi i pamięci. иногда любовь бессмертна - как и семья. 

RECENZJA PATRONACKA 🗼 

Wykreowanie banalnej historii o miłości jest proste i niewymagające. Właściwie można stworzyć ją w kilka chwil, równocześnie prezentując w praktyce pojęcie synkretyzmu czynności. Oglądasz film, słuchasz muzyki, rozmawiasz z towarzyszącą Ci osobą, a w tym samym czasie wystukujesz na klawiaturze kolejne układające się w zdania litery, które łączą się w opowieść o wiecznie nieuśmiechniętym brunecie bez serca, będącym przesadnie ostrym, kpiącym i nadto inteligentnym łamaczem niewieścich postanowień. W przeciwwadze do niego znaleźć musi się wówczas myszowłosa kobieta o krystalicznych intencjach, która będzie raz za razem uderzać w magiczny, mesjanistyczny przycisk z napisem “zmienię go!”. Ona się zakochuje, chociaż wcale tego nie chce. On widzi coraz więcej i w końcu - mimo, że mu się to nie podoba - odkrywa, że potrafi odczuwać coś poza pogardą i rozmiarem swoich cojones w markowych rurkach. Standardowe czterysta stron albo i sześćset, jeśli męska materia w przemianie jest zbyt oporna, można napisać w trzy weekendy, zakładając, że w dalszym ciągu jest się zajętym czymś innym poza tworzeniem nieoryginalności. Czytelnik zaś nawet nie musi czytać zakończenia, aby wiedzieć, że dojdzie do magicznego przewartościowania świata złoczyńcy, zbudowania uroczego domku z ogrodem i białym płotkiem oraz wystawnego wesela, poprzedzonego cringe’owym wyznaniem miłości, od jakiego zaskrzypią nie tylko zawiasy we wcześniej wspomnianym, ale i zeszłoroczne opady śniegu. Nawet, jeśli go nie było. Cóż – oto większość romantycznych historii w pigułce.  

Ale wiesz co?  

To nie jest taka opowieść. To pełen wartości, ciepła i zawirowań romans, od którego nie można się oderwać. Narracja o wytrwałości w dążeniu do celu, bezgranicznych uczuciach i często wiążącej się z wyrzeczeniami opiece nad kochanymi. O tym, że czasem WSZYSTKO WARTO, a odpowiedniość chwili w końcu zaistnieje. 

PS Idealny kandydat na Walentynki - wyjątek, jakiego otoczenie patronatem medialnym to czysta przyjemność.