Musisz nareszcie rozliczyć się z przeszłością, choć bynajmniej tego nie chcesz. Położony nad jeziorem dom, który odziedziczyłaś po zmarłej mamie to miejsce, z jakim masz ostatnie ze szczęśliwych wspomnień z dzieciństwa. Wtedy jeszcze było Was troje - Ty oraz rodzice. Uśmiechnięci na zdjęciu, objęci, niewiedzący wówczas, że za chwilę cały świat runie w gruzach. Kiedy miałaś zaledwie osiem lat ze szczerbatej i gotowej na wszystko ośmiolatki musiałaś stać się niemalże dorosła. Matka zmarła, rodząc Twoją młodszą siostrę Holly. Tego dnia trupem za życia zaczął być także Twój ojciec, który - zamiast się Wami opiekować - pogrążył się w powolnej, wyniszczającej degrengoladzie, nasączonej coraz większą liczbą używek. Z ukochanego domku nad wodą przenieśliście się do cokolwiek nieciekawego mieszkania, z jakim właśnie udało Ci się pożegnać - jako że tata finalnie doprowadził się do śmierci. Nie wspominasz tego lokum dobrze, zatem potrwało to tylko chwilę. Masz jednak świadomość, że przed Tobą o wiele trudniejsze zadanie. Opróżnienie całkiem sporej wilii po matce, w jakiej nie byłaś zresztą od półtorej dekady, niesie za sobą ogromny ładunek emocjonalny. Nie wiesz, czy udałoby Ci się pojechać tam samej, zatem postanowiłaś poprosić o pomoc najbliższych. Towarzyszy Ci Liam - ukochany chłopak, który jawi Ci się niczym anioł, co to postanowił zmaterializować się w Twoim życiu. Wciąż powtarzasz sobie, iż jest dla Ciebie o wiele za dobry i że z pewnością opuściłby Cię, gdyby poznał Twoje najmroczniejsze sekrety, zatem starasz się robić wszystko, by trzymać własne demony w ukryciu. Jedzie z Wami również jego siostra bliźniczka, z jaką udało Ci się zakumplować oraz Twoja wieloletnia przyjaciółka Brooks. Co z kolei Cię nie cieszy, ma do Was dołączyć także jej chłopak, przemocowiec, tyran i narcyz, jakiego najchętniej skasowałabyś z jej życia. W miejscu przeznaczenia okaże się jednak, że dom jest o wiele bardziej zrujnowany niż sądziłaś - i są tam dwie dodatkowe osoby…

Choć starasz się nie dopuszczać owej myśli do siebie, w głębi duszy wiesz, że w znacznym stopniu ponosisz odpowiedzialność za śmierć tej dziewczyny. Rozmawiałeś z nią jeszcze parę godzin temu, a teraz patrzysz na jej przywiązane do drzewa, nagie zwłoki z poderżniętym gardłem. Od początku czułeś, ze coś jest nie tak. Miałeś niejasne przeczucie, że Klaudia Piekarz prowadzi własną grę, jednak nie zdołałeś odgadnąć jej zasad. Twój współpracownik, programista Mufin, przeprowadził wcześniej research w Sieci - zarówno jej osoby, jak i ewentualnych powiązań, ale nie znalazł niczego istotnego. Teraz już wiesz, że nie przyłożył się należycie do wykonania zadania. Policzysz się z nim później, na razie nie masz do tego głowy. Gorzko myślisz, że nigdy nie posuwałeś się zatrudniania testerek wierności, choć w zawodzie prywatnego detektywa stanowią one bardzo przydatne narzędzie. Jednak to sprzeczne z Twoimi zasadami. Uważasz tę profesję za głęboko niemoralną i wiodącą ludzi na manowce - rodzi konsekwencje, jakich nigdy tak naprawdę nie chcieliby osiągnąć a tym bardziej oglądać. Ten raz zrobiłeś wyjątek, zresztą studentka psychologii, nowy współpracownik, wcale nie miała dokonać uwiedzenia, ale spróbować wydostać z Tymoteusza Rudzińskiego jakiekolwiek przydatne informacje, dzięki którym będziesz w stanie znaleźć na niego haki i dotrzeć do głęboko ukrytych relacji. Wcześniej zjawiła się u Ciebie żona mężczyzny i zleciła jego śledzenie. Podejrzewała, że dokonuje licznych zdrad, w czym zresztą wcale się nie myliła. Jednak potem zerwała kontakt. Twój „obiekt” to bogaty deweloper, który stał się potentatem na miejscowym rynku nieruchomości. Pojawił się znikąd, zaczął sypać gotówką i wykosił całą konkurencję. Jesteś przekonany, że ma powiązania z Czarnym Domem - piekielną organizacją, która trzęsie całym Beskidem Żywieckim.

Psychofanka powraca - z recenzją najnowszego dzieła Eseisty Śmierci… a może Reportażysty Sztuki Umierania. Zafascynowany ars moriendi Max Czornyj o duszy równie starej i zwichrowanej co moja własna, sprezentował czytelnikom propozycję literacką, jakiej w tym kształcie niewątpliwie jeszcze nie było. „Śmierciologia” to bowiem swoiste kompendium mroczności, które wiedzie w świat życia i odchodzenia - wyprawa poprzez meandry kryminalistyki, szeroko pojętą sztukę oraz zagadki medycyny, z jakiej odbiorca wraca całkowicie odmieniony. Nakarmiony cienistą wiedzą iście zabójczych ciekawostek, przewróciwszy ostatnią stronę wyjątkowej książki, z pewnością niespokojnie obejrzy się za ramię, chcąc się upewnić, które demony czyhają na jego duszę. Czerniejącą, odrobinę zbrukaną - jednak przede wszystkim wciąż powierzającą swoje odłamki myślom, jakie wciąż, dzięki Pisarzowi, błądzą po krainie już nieżyjących albo właśnie zmierzających tam, gdzie sam Lucyfer mówi dobranoc… Do miejsca, które na przestrzeni lat stało mi się doskonale znane; w jakim bytuję wręcz z psychopatyczną z przyjemnością, lubując się w przebywaniu na granicy rzeczywistości mroku i światła. Zanim jednak istnienie irracjonalnie szalonej jaźni uda się na wieczny spoczynek, zapraszam Cię do odbycia niewtórnej przygody. Za spisem treści czy też raczej autorskich - rzeczy: „Ze śmiertelną powagą” rzec musisz: „Słowo daję, pan Andersen tylko wygląda na martwego”. Zapytasz później: „Co mi powiesz, ścięta głowo?” oraz „Którego konia dosiada śmierć i czy to ona na pewno”, trwając jeszcze przez chwilę w fazie wyparcia, bo ostatnia odchodzi nadzieja, że to nie moment Twojego odejścia. Dowiesz się, „Jak umierali ludzie” oraz zaczniesz roztrząsać „Jak naprawdę zatryumfować nad nieuniknionym”, zauważając, iż jedno w człowieku pozostaje niezmienne: chęć zaczerpnięcia kilku płytkich oddechów, zanim powieki zamkną się na zawsze w nieutulonym żalu niezrealizowanego. Ustalisz także po raz wtóry, iż „Kiedy maszyna przestaje działać, pokrywa ją rdza”…

Zamiast dnia takiego jak wszystkie inne - początek huraganu, który zdemoluje Twoje uładzone życie. Nigdy byś nie przypuścił, że zetkniesz się z siłami, jakie ze swej natury skrywają się za maskami pozorów, spowite tajemnicami nieprzeniknionymi dla zwykłych śmiertelników. Gra wywiadów, akronimy CIA czy ABW... to wszystko znałeś jedynie z filmów i sensacyjnej literatury, a tymczasem stałeś się częścią gry, w której ludzkie życie nie ma znaczenia. Jak zwykle to bywa, brzemienny w wydarzenia poranek zaczyna się całkowicie niewinnie, obleczony w zwyczajną, szarą rutynę. Już o siódmej wyprowadzasz na spacer psa - piękną wyżlicę weimarską, prezent od siostry na pięćdziesiąte urodziny. Ostatnim, jaki od niej dostałeś. Wkrótce potem Eliza i jej mąż, Estończyk Esben Koppel ponieśli śmierć, gdy ich jacht znajdujący się w drodze do Tallina przewrócił niespodziewany, gwałtowny poryw wiatru. Bardzo to przeżyłeś, byliście bowiem nie tylko zżyci, ale też wiele jej zawdzięczałeś. To ona wymusiła na Tobie rezygnację z kariery w żandarmerii wojskowej, a następnie wymogła, byś skończył aplikację i dołączył do założonej przez nią kancelarii adwokackiej. Prowadzisz ją do dzisiaj z wieloma sukcesami, dzięki którym szyld „Koppel i Szczerzec” zdobył spore poważanie i renomę. Po trzygodzinnej przechadzce przekraczasz próg biura, jak zwykle od razu wypytując o stan bieżących spraw. Prosisz sekretarkę o podanie kawy i rozsiadasz w wygodnym fotelu, stojącym w zajmowanym gabinecie a pies posłusznie mości się w legowisku. Zanim udaje Ci się przystąpić do ułożenia planu dnia, rozdzwania się telefon.  Ze zdziwieniem spostrzegasz, że dobija się do Ciebie znajomy, z którym w zasadzie nie utrzymujesz bliższych kontaktów…

Joanna Gracjasz stworzyła jedną z książek, jakich nie czyta się jedynie dla samej historii, a przede wszystkim dla poznania prawdy. Takiej, jaka uwiera niczym przysłowiowy kamyk w bucie i zostawia po sobie ślad głębszy od fabuły. „Tajemnica zawodowa” to zbiór opowiadań, który nie jest literackim popisem czy bezpieczną opowieścią o szkolnej rzeczywistości. To raczej zapis doświadczeń, emocji i sytuacji, które wydarzyły się naprawdę lub mogły się wydarzyć na znanych każdemu korytarzach… Ich ciężar nie wynika z dramatycznych zwrotów akcji, tylko z autentyczności. Już we wstępie Autorka zaznacza wprost, że to narracje inspirowane rzeczywistością i próba oddania emocji tych, którzy często pozostają niewidoczni, choć funkcjonują tuż obok - w systemie edukacji, co to z zewnątrz wydaje się uporządkowany, a od środka bywa miejscem cichych dramatów, jakie rozgrywają się każdego dnia.

Najsilniej oddziałuje na mnie opowiadanie „Granica” - studium relacji między nauczycielką a uczennicą i jednocześnie opowieść o tym, jak łatwo przekroczyć niewidzialną linię oddzielającą pomoc od uzależnienia emocjonalnego. Anna to nauczycielka z powołania - ktoś, kto naprawdę wierzy, że może zmienić czyjeś życie; iż odpowiednie wsparcie potrafi wyrwać człowieka z najgorszego miejsca. Marta jest z kolei dziewczyną zagubioną, zamkniętą w sobie, funkcjonującą w świecie, w którym nie ma stabilności ani zainteresowania ze strony rodziców a szkoła staje się jej przestrzenią obcą i przytłaczającą. Jej problemy z nauką, wagary, brak zaangażowania nie są bynajmniej lenistwem, tylko konsekwencją głębszego chaosu, w którym żyje. I w jakim tak łatwo przecież się pogrążyć… Pisarka nader celnie ukazuje cały proces kształtowania się i przekształcania relacji - nie sam punkt kulminacyjny. Anna zaczyna od drobnych gestów, dodatkowych zajęć, rozmów, prób zrozumienia. Stopniowo wchodzi coraz głębiej w życie Marty, poświęca swój czas, energię a w końcu także siebie. I właśnie w tym miejscu pojawia się coś, co czyni tę historię tak… wyjątkową i zarazem niepokojącą. Pomoc przestaje być wsparciem, a zmienia się w potrzebę. Anna zaczyna definiować siebie przez to, czy jest w stanie uratować dziewczynę. Marta natomiast uczy się tej znajomości w sposób, który jest jej najbliższy, czyli przez manipulację, kontrolę i testowanie granic. Jej zachowania eskalują - od wagarów, przez kłamstwa, aż po kradzieże i szantaż emocjonalny wobec rówieśników, co nie jest przedstawione jako nagła transformacja, ale jako naturalna konsekwencja środowiska i mechanizmów, które wcześniej się w niej ukształtowały. Najbardziej bolesny moment tej historii nie polega jednak na tym, co robi Marta, ale na tym, jak świat reaguje na Annę. Jej zaangażowanie zostaje podważone, jej działania odczytane jako przekroczenie granic a matka dziewczyny obraca sytuację przeciwko niej, oskarżając ją o niewłaściwe zachowanie i brak kompetencji. W tym jednym punkcie cała konstrukcja, którą Anna budowała miesiącami, zaczyna się rozpadać. I to nie jest dramat w stylu literackim, to jest coś znacznie bardziej realnego, moment, w którym człowiek zaczyna wątpić nie tylko w swoje decyzje, ale w sens tego, co robi… Jakże doskonale mi zresztą znany. Kulminacją tej historii nie jest jednak konflikt, ale konsekwencje. Wyczerpanie, emocjonalne wypalenie i w końcu diagnoza choroby, która nie pojawia się jako przypadek, tylko jako efekt nagromadzonego stresu, napięcia i ignorowania własnych granic. Scena, w której Anna zostaje sama z tą informacją, jest jedną z najmocniejszych w całym zbiorze, jako że nie opiera się na dramatycznych środkach, tylko na ciszy, na załamaniu i na świadomości, że człowiek, który próbował ratować innych, zapomniał o sobie…

Drugie opowiadanie, które szczególnie zostaje w mojej głowie, czyli „Wrony”, działa inaczej, ale równie druzgocąco. Tutaj nie ma jednej relacji, która się rozpada, tylko cały system, jaki powoli niszczy jednostkę. Maria jest nauczycielką pełną pasji - kreatywną, zaangażowaną, taką, która naprawdę chce uczyć inaczej, głębiej, bardziej świadomie. Jej podejście stoi jednak w sprzeczności z rzeczywistością szkoły, w której liczą się wyniki, dokumentacja i podporządkowanie zasadom. To opowiadanie pokazuje coś, co rzadko jest nazywane wprost, czyli systemowe wypalenie, które nie rodzi się z jednego wydarzenia, tylko z ciągłego nacisku, braku wsparcia i poczucia, że to, co robisz, nie ma znaczenia. Maria stopniowo traci energię, sens a w końcu także siebie. Autorka bardzo precyzyjnie opisuje narastające lęki, napięcie, problemy ze snem, izolację i poczucie osamotnienia, które nie wynikają z braku ludzi wokół, tylko z niezrozumienia. Relacje w pracy się zmieniają, wsparcie znika a ona sama zaczyna funkcjonować jak cień - obecna fizycznie, ale coraz bardziej wycofana psychicznie. Ten tekst nie potrzebuje wielkich zwrotów akcji, bo jego siła tkwi w powtarzalności, w monotonii, w tym, jak dzień po dniu coś w człowieku gaśnie… Czy bezpowrotnie?

Styl całego zbioru opowiadań jest spójny i podporządkowany emocjom. Nie ma tu przesadnej stylizacji ani literackiego nadmiaru. Jest prostota, która momentami boli bardziej niż najbardziej poetyckie zdania, bo nie daje czytelnikowi dystansu. To książka, którą się nie tyle czyta, co przechodzi przez każdą z akcji razem z bohaterami, czując ich zmęczenie, frustrację i bezsilność. Smutek… i reminiscencje prywatne. „Tajemnica zawodowa” to nie jest tom treści o szkole. To teksty o ludziach zamkniętych w systemie, o granicach, które się zacierają, o pomocy, która potrafi zniszczyć, i o tym, jak łatwo zatracić i potracić siebie, kiedy za wszelką cenę próbuje się uratować kogoś innego. Nie daje pocieszenia ani nie ofiarowuje czytelnikowi łatwych odpowiedzi. Prezentuje mu za to coś znacznie cenniejszego - świadomość. Poza tym, jestem pewna, iż po lekturze także i Ty pozostaniesz z powracającym raz i co rusz pytaniem: ile z siebie ofiarujesz, nim Cię zabraknie… i w imię czego właściwie?

Sagi rodzinne to opowieści złożone z wartości - jakże potrzebne w pędzącym dzisiaj coraz szybciej świecie, w jakim relacje z bliskimi często są odsuwane na dalszy plan. Wykreowane wielowymiarowo i napisane w uśmiechający sposób, gwarantują doskonałą rozrywkę i relaks, tak niezbędny po kolejnym trudnym dniu. Jeśli ich bohaterowie są zarysowani wielobarwnie i prezentują sobą i własnymi wyborami pewien starodawny urok, tym większa przyjemność z poznawania ich losów. Dokładnie takich znalazłam za przywołującą wiosnę okładką powieści „Jesteście tylko przyjaciółmi?” - pierwszego tomu serii „Rodzina Tylczyńskich” autorstwa Moniki Klary Krajniak. Choć najczęściej przebywam w mrocznych książkowych rzeczywistościach, tego rodzaju odprężające narracje są dla mnie dobrą odskocznią. Lekką, pozwalającą odpocząć skołatanym nerwom i uciekającym wiecznie w rozbieżnych kierunkach myślom, a przy tym pełną… nadziei. Autorka debiutuje pozytywną, skupioną na rodzinie, więzach oraz przyjaźniach fabułą, którą w takim kształcie niestety rzadko obecnie można znaleźć w rodzimej prozie. Niezepsutą, skoncentrowaną na najważniejszych wartościach - a do tego podaną estetyczną warstwą językową. Podobną codzienności, w pełni realistyczną, a jednak ma się wrażenie, że przenoszącą równocześnie w minione czasy. Przyznaję, iż poznawszy 367 stron historii Pisarki w jeden wieczór, nie mogę się doczekać, aby się przekonać, jak potoczą się dalsze perypetie wielodzietnej rodziny Tylczyńskich, której członków zdążyłam polubić niemalże bez wyjątku od pierwszego rozdziału opowieści. Oto gawęda, jaka otula - zabiera do krainy pewnej przyjaźni, z której być może wyniknie coś więcej… W małej wiosce Dąbrowa żyje bowiem dwójka młodych ludzi, jacy od dziecka pozostają nierozłączni i wiedzą o sobie niemalże wszystko. Przed jednym z nich otwierają się jednak bramy dorosłości - czas studiów i wolności, którymi to niestety można się szybko zachłysnąć i zapomnieć o wszystkim, co kiedyś było nader ważne… Choć może relacje na całe życie przezwyciężą chwilową fascynację nieznanym?

Główna bohaterka powieści „Piekielna osiemnastka” ma na imię Julka… i w tak wielkim stopniu jest mną, że chyba powinnam podejrzewać Autorkę o rzeczywiste konszachty z diabłem. Każdą kolejną stronę tego naznaczonego wątkami paranormalnymi thrillera czytałam z wręcz makiawelicznym uśmiechem, jako że w literaturze nie trafiłam jeszcze na postać, która miałaby ze mną tak wiele wspólnego. Julia ubiera się jedynie na czarno - nie uznaje innych kolorów a jej stylizacje należałoby określić mianem mrocznie rockowych. Uwielbia słuchać muzyki i ma do niej niesamowitą pamięć. Jeśli raz wpadnie jej w ucho jakiś utwór, jest w stanie odtworzyć go z głowy. Za najciekawszą spośród jej umiejętności uznaję natomiast niezwykłą smykałkę do języków obcych. Uczy się ich z ogromną łatwością, najwięcej czerpiąc z tłumaczeń tekstów, które niekiedy… jakoby same materializują się w jej jaźni. To natomiast wprawia w konsternację nauczycieli, jacy za wszelką cenę usiłują udowodnić jej próbę oszustwa czy niewiedzę - i irytują się niezmiernie za każdym razem, gdy okazuje się to niemożliwe. Pozornie nie uważa na lekcjach, lecz mimo tego potrafi odpowiedzieć bezbłędnie na wszystkie pytania belfrów. Nie musi spędzać licznych godzin na nauce jak reszta jej rówieśników - co dla wykładających niemiecki lub angielski jest na tyle podejrzane, że podczas zajęć niemalże zatruwają życie dziewczyny zagadnieniami wykraczającymi ponad podstawę programową. Wydawać by się mogło, iż tego rodzaju książkowy wątek jest mało realistyczny - jednak, kto chodził do mojego prestiżowego z nazwy liceum, ten w cyrku się nie śmieje, chyba, że przez łzy. 😉 Zaręczam, zdarzają się i historie, o jakich filozofom się nie śniło, a co dopiero jednostkom innym niż przeciętne. Julka jest na domiar dla niej złego odmienna niż reszta - a przy tym wychowuje się w małej wiosce, w jakiej niczego nie da się utrzymać w tajemnicy. Jako jedyna nieochrzczona, pozostaje także szkolnym wyrzutkiem, za przyjaciółkę mając tylko wyklętą dziewczynę. Cóż… tak bohaterka jest mną, jak i ja jestem nią. Wielce.

Opowiadania nie należą do łatwej formy literackiej, wszak przy użyciu niedużej ilości słów ich autor musi wyrazić bardzo wiele, jeśli mają być uznane za udane. Z drugiej strony, to właśnie one uważane są za oddające w pełni kunszt, jakim dysponuje pisarz. Sama najbardziej lubię historie spowite ulotną mgiełką ezoteryki, które przemawiają do tej cząstki duszy, jaka doskonale wie, że - cytując Hamleta: „świat jest pełen tajemnic, zjawisk i niezwykłości, których ludzki rozum, nauka czy filozofia nie są w stanie pojąć lub przewidzieć”. Która przyjmuje, że Mickiewiczowskie: „czucie i wiara silniej mówi do mnie niż mędrca szkiełko i oko” jest w pełni  zasadne, ponieważ to, co transcedentalne, stanowi immanentną część ludzkiego świata i świadomości. A także wyobraźni, która często zabiera człowieczą istotę w podróż po tym, czego  nie da się przeniknąć rozumem a tym bardziej namacalnie dotknąć. Niewątpliwymi mistrzami tego rodzaju opowiadań byli Edgar Allan Poe oraz H. P. Lovecratft, którzy wyznaczyli ich niedościgły wzorzec. Wykreowana w ich dziełach atmosfera, pełna niepewności i przeszyta na wskroś tajemniczością, niejednokrotnie balansuje na granicy jawy i snu, a także racjonalności i szaleństwa. Nie tylko zachwyca, ale i daje poczucie obcowania z niewytłumaczalnym, które przez szeroko otwarte odrzwia imaginacji zyskuje dostęp do samego serca, by już nigdy z niego nie ustąpić. Gatunek ten na ogół stanowi emocjonalne połączenie fantastyki, science-fiction, ludowych wierzeń, i horroru, czerpiąc pełnymi garściami z gotyckiej tradycji. Ujęty w odpowiednio obrazowo przedstawione wydarzenia, zawsze pozostawia po sobie niezapomniane wrażenie. Udowadnia to recenzowany zbiór opowiadań.

„Trzymani przez nich za ręce, powoli wkraczamy do Krainy Cieni - tam, gdzie kończą się wszystkie ludzkie ścieżki.”

Zdanie zamykające ostatnie z opowiadań doskonale oddaje klimat utworów Pisarki, do których przeniosę Cię właśnie teraz.